DEMİR EKSİKLİĞİNDE BESLENME

Bu haftaki yazımızda özellikle kadınlarda menstrual sürecin olması, gebelik ve laktasyon gibi sebeplerle daha sık görülen demir eksikliği ve demir eksikliğinde nasıl beslenmeliyiz bundan bahsedeceğim.
İlk olarak Demir eksikliği anemisinin Dünyada görülme sıklığını ve hangi yaş gruplarında daha çok görüldüğünü inceleyelim. Dünya sağlık örgütünün raporuna göre demir eksikliği anemisi, gelişmekte olan ülkelerde yaklaşık 3,5 milyar insanı etkilemektedir. Yine dünya sağlık örgütü (WHO) raporuna göre dünyada ve ülkemizde en sık süt çocukluğu döneminde görülmektedir. İkinci ve Üçüncü sıklıkta ise okul çağı ve preadölesan dönemde görülmektedir. Düzenli diyet, büyüme hızında ve demir gereksiniminde azalma nedeniyle 18 aydan sonra demir eksikliği anemisi görülme riski azalmaktadır.
Yapılan araştırmalarda, demir eksikliği anemisi, gelişmiş ülkelerde gelişmemiş ülkelere göre daha az görülmekte olup; Türkiye’de görülme sıklığı gelişmiş ülkelerden daha fazladır. Bunun nedenleri arasında sosyoekonomik düzeyle ilişkili olarak demir içeriği yüksek et ve et ürünleri tüketiminin az olması, özellikle risk grubunda bulunan çocuk ve kadınların diyetle demir alımının az olması vardır.
Demir vücudumuz için neden önemlidir?
• Demirin metabolizmamızdaki en önemli görevi oksijen taşınmasında görev alan hemoglobinin üretiminde görevli olmasıdır. Demir yetersizliğinde hemoglobin üretimi azalmaktadır.
• Hücresel Bağışıklık için önemlidir.
• Vücudumuzun işleyişi için gereklim metabolik olaylarda elzem bir mineraldir.

Peki demir eksikliğinin temel nedenleri nelerdir?
1. Diyetle alınan demirin yeterli olmaması. Vegan veya vejetaryen beslenme
2. Mide cerrahisi sonrası veya çölyak vb. gibi nedenlerden kaynaklı emilim bozuklukları
3. Emziklilik veya gebelik döneminde vücudun demir ihtiyacının artması ve bu ihtiyacın karşılanamaması.
4. İnfalamatuvar bağırsak hastalığı, gis kanaması gibi durumlarda kanamaların artması
5. Sosyoekonomik durumun yetersiz olması nedeniyle demir içeren besin gruplarının tüketilememesi.
6.Beslenme alışkanlıkları içerisinde çay, kahve, nişastalı besin tüketiminin fazla olması.


Demir eksikliği genel olarak üç aşamada oluşur. Bu aşamalar:
1. Kemik iliğindeki demir depoları tamamen boşalır.
2. Kemik iliğine demir transportu azalır ve kanda bulunan hemoglobin ve eritrosit hacmi düşer.
3. Dolaşımda normalden daha küçük olan eritrositler artmaya başlar.
Eksikliğinde görülen bulgular nelerdir?
Demir eksikliği anemisinin semptomları, aneminin oluşum hızıyla ilişkilidir. Kronik, yavaş kan kaybı durumlarında devreye giren adaptasyon mekanizmaları sayesinde hastalar çok düşük Hb düzeylerini bile çok az semptom vererek geçirmektedir.
Uzun süre demir depolarının boş kalması ve kronikleşmesi ile saç dökülmesi, tat duyusunda azalma, kaşık tırnak, kırılgan tırnak, ağız kenarında çatlaklar, pika, dalak büyümesi, aşırı üşüme, kas ağrısı, ciltte solukluk, halsizlik, iştah kaybı, taşikardi, baş ağrısı, kulak çınlaması gibi pek çok bulgu görülmektedir.
Bebeklik ve çocukluk döneminde görülen demir eksikliği büyüme ve gelişmede gerilik, zeka gelişiminde gerileme görülmektedir.

Demir eksikliğinde beslenme tedavisi nasıl olmalıdır?
• Demir içeriği yüksek olan besinler; et, karaciğer, yumurta, balık, kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler ve pekmezdir. Bu besinlere beslenmemizde sık sık ye vermek gerekir.

• Her besinin demir içeriği ve emilimi farklıdır. 35 gram karaciğer ve 100 am etin %15-30 ‘u emilirken bir adet yumurtanın ve 60 gram kuru baklagilin %10 ‘u emilmektedir. C vitamini ve asitli suların demir emilimini arttırdığı, fazla miktarda kalsiyum alımının, antiasitlerin demir emilimini azalttığı bilinmektedir. Aynı zamanda çay, kahve, fosfat ve fitatın da demir emilimini azaltıcı etkisi vardır.

• Diyette posanın çokluğu demir emilimini olumsuz etkiler. Posa ile birlikte C Vitamini alınması emilimi arttırır.


• Kuru baklagiller ile birlikte C Vitamini tüketilmesi demir emilimini arttırır.


• Ek olarak, bitkisel besinler ile hayvansal besinleri beraber tüketmenin demir emilimini desteklediği bilinmektedir.